Anton Çehov’un meşhur sözüyle başlayalım:

“Bana ayın parladığını söyleme. Bana kırık camdaki ışığın parıltısını göster.”

Bu cümle, yazarlıkta “göster, anlatma” kuralının özünü yakalayan bir edebi manifestodur. Yazarın görevi, okuyucuya bilgi vermek değil; onu sahnenin içine çekmek, karakterin kalp atışlarını duyurmak ve mekânın kokusunu hissettirmektir.

Anlatmak mı, Göstermek mi?

“Anlatmak”, yazarın doğrudan bilgi vermesidir:

“Ali çok sinirliydi.”

“Göstermek” ise bu duyguyu sahneyle, eylemle ve duyusal detaylarla aktarmaktır:

“Ali’nin elleri titriyordu. Gözleri kısıldı, dudakları ince bir çizgiye dönüştü. Masanın kenarına öyle bir bastı ki, tahta çatırdadı.”

Bu fark, okuyucunun hikâyeye katılımını belirler. Anlatılan bir duygu zihinsel bir not olarak kalır; gösterilen duygu ise okuyucunun bedeninde yankılanır.

Karakterin İç Dünyasını Sahneye Taşımak

“Göster” tekniği, karakterin ruhsal dönüşümünü okuyucuya sezdirir, açıklamaz. İçsel çatışmalar, sessizlikler, bakışlar, beden dili ve çevreyle kurulan ilişki; karakterin psikolojisini anlatmanın en etkili yollarıdır. Bu teknik, karakterin söyledikleriyle düşündükleri arasında bir gerilim yaratır ve okuyucuyu derinlemesine hikâyeye dahil eder.

Atmosferin Duyusal İnşası

Bir mekânı anlatmak yerine göstermek, okuyucunun orada bulunmasını sağlar. Örnek:

“Köy sessizdi.”

yerine:

“Rüzgâr, boş sokaklarda yaprakları sürüklüyordu. Camların ardında ışık yoktu. Sadece uzaktan gelen bir köpek havlaması, gecenin içine gömülüyordu.”

Böyle sahneler, atmosfer yaratma becerisiyle birleştiğinde, okurun zihninde sinematik bir etki bırakır. Hikâye artık sadece okunmaz; yaşanır.

Gösterme Tekniğini Uygulamanın Yolları

1. Duyusal detaylar kullanın: Görme, işitme, dokunma, koku ve tat duyularını harekete geçirin.
2. Eylemle anlatın: Karakterin ne hissettiğini değil, ne yaptığını gösterin.
3. Diyalogları iç çatışmayla besleyin: Karakterin söyledikleriyle düşündükleri arasında gerilim yaratın.
4. Mekânı bir ruh hali gibi kullanın: Ortam, karakterin iç dünyasını yansıtmalı.

Okuyucunun Zihninde Bir Sahne Kurmak

“Göster, anlatma” kuralı, yazarı bir anlatıcıdan ziyade bir sahne kurucusuna dönüştürür. Bu teknikle yazılan metinler, okuyucunun zihninde adeta bir film gibi akar. Karakterin gözünden dünyayı görmek, onunla birlikte nefes almak, hikâyeyi sadece okumak değil, yaşamak demektir.