Sürrealizm, 20. yüzyılın başlarında özellikle Fransa’da ortaya çıkan bir sanat ve edebiyat akımıdır. Bu akım, bilinçaltının özgürce ifade edilmesini savunur ve rüyalarla gerçekliği iç içe geçirerek farklı bir gerçeklik anlayışı ortaya koyar. André Breton’un manifestolarıyla şekillenen sürrealizm, mantığın sınırlarını reddeder ve sanatın tamamen özgür olması gerektiğini öne sürer.

Sürrealizmin Özellikleri

• Bilinçaltı ve Rüyalar: Sürrealistler, insanın bilinçaltında saklı olan düşünceleri, rüyaları ve bastırılmış duyguları yazıya taşırlar. Gerçeküstü atmosfer, bu gizli dünyadan beslenir.
• Otomatik Yazı: Düşüncelerin akışına müdahale etmeden, bilinçsiz bir şekilde yazma yöntemi benimsenir. Bu sayede zihin zincirlerinden kurtulur.
• Mantık Dışılık: Olay örgüsü ve anlatımda klasik mantık arayışı yoktur. Birbiriyle bağlantısız imgeler yan yana getirilir, beklenmedik çağrışımlar yaratılır.
• Gerçek ve Hayalin Birleşmesi: Gerçek dünya ile düşsel dünya arasındaki sınırlar silinir. Sürrealist eserlerde gündelik hayat, rüya mantığıyla birleşir.
• Özgür İmgelem: Yazarın ya da sanatçının hayal gücü sınırsızdır. İmgeler, alışılmadık ve şaşırtıcı biçimlerde bir araya gelir.
• Şok Etkisi: Anlatımda alışılmış düzen bozulur, şaşırtıcı imgelerle okuyucuya beklenmedik bir etki yapılır.
• Bireysellik: Yazarlar kendi iç dünyalarını, bastırılmış duygularını özgün bir şekilde eserlerine taşırlar.

Sürrealizmin Temsilcileri

Batı Edebiyatı:

• André Breton – Nadja
• Paul Éluard – Özgürlüğün Kapısı
• Louis Aragon – Paris Köylüsü

Türk Edebiyatı:

• Oktay Rifat – Aşık Merdiveni
• Cemal Süreya – Üvercinka
• İlhan Berk – Galile Denizi

Sürrealist edebiyat, insan ruhunun derinliklerinde saklı imgeleri ortaya çıkararak, düş ile gerçeği iç içe geçiren bir ifade biçimi geliştirmiştir. Geleneksel kurallara karşı çıkan bu akım, edebiyata sınırsız özgürlük kazandırmıştır.